Τι είναι το credit rating ενός ομολόγου και τι δεν λέει;

Δύο ομόλογα έχουν την ίδια διάρκεια. Το ένα πληρώνει τόκο αισθητά μεγαλύτερο από το άλλο. Ποιο είναι το καλύτερο; Εξαρτάται από το τι ρωτάς. Αν ρωτάς πού είναι πιο πιθανό να πάνε στραβά τα πράγματα, η απάντηση συνήθως κρύβεται σε ένα σύντομο σύμβολο δίπλα στο όνομα του εκδότη: το credit rating.

Στο άρθρο για το γιατί πέφτουν τα ομόλογα όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια ο πιστωτικός κίνδυνος πέρασε σε μία γραμμή. Εδώ τον εξηγούμε με την ησυχία του και δείχνουμε τι μπορεί και τι δεν μπορεί να σου πει ένα rating.

Δεν αναφέρουμε ratings συγκεκριμένων χωρών ή εταιρειών, ούτε αναβαθμίσεις και υποβαθμίσεις που έγιναν, γιατί αλλάζουν. Τα παραδείγματα είναι υποθετικά και οι αριθμοί στρογγυλοί. Βασιζόμαστε στην ESMA, την ευρωπαϊκή εποπτική αρχή, στον ευρωπαϊκό νόμο μέσω του EUR-Lex και στη FINRA, τη ρυθμιστική αρχή των ΗΠΑ. Η FINRA δεν ισχύει στην Ελλάδα, οπότε τη χρησιμοποιούμε για ορισμούς και όχι για κανόνες της ελληνικής αγοράς.

Τι είναι ο πιστωτικός κίνδυνος;

Όταν αγοράζεις ομόλογο, δανείζεις χρήματα σε κάποιον, κράτος ή εταιρεία. Εκείνος υπόσχεται να πληρώνει τόκους και να σου επιστρέψει το κεφάλαιο στη λήξη.

Πιστωτικός κίνδυνος είναι το ενδεχόμενο να μην τα καταφέρει. Η FINRA τον περιγράφει ακριβώς έτσι: ο εκδότης δεν πληρώνει τους τόκους ή δεν επιστρέφει το κεφάλαιο όταν λήξει το ομόλογο.

Είναι διαφορετικός κίνδυνος από αυτόν που εξηγούμε στο άρθρο για τα επιτόκια και τα ομόλογα. Εκεί η τιμή κινείται επειδή αλλάζουν τα επιτόκια. Εδώ το ερώτημα είναι αν ο δανειολήπτης θα είναι σε θέση να πληρώσει.

Τι σημαίνει credit rating και ποιος το βγάζει;

Το credit rating είναι μια βαθμίδα που δίνει ένας οίκος αξιολόγησης σε έναν εκδότη ή σε ένα ομόλογο. Η ESMA το ορίζει ως γνώμη για την πιστοληπτική ικανότητα, που εκφράζεται με σύστημα κατηγοριών. Η λέξη κλειδί είναι «γνώμη».

Σύμφωνα με τη FINRA, η αξιολόγηση στηρίζεται στην εξέταση της οικονομικής ευρωστίας του εκδότη και στο πόσο πιθανό είναι να εξυπηρετήσει τις οφειλές του. Την κάνουν εταιρείες που ειδικεύονται σε αυτό, όχι ο εκδότης και όχι ο επενδυτής.

Στην ΕΕ το πλαίσιο είναι αυστηρό. Η ESMA είναι ο μοναδικός άμεσος εποπτικός φορέας των οίκων αξιολόγησης και όποιος θέλει να εκδίδει ratings στην ΕΕ πρέπει να εγγραφεί σε αυτήν. Ο κανονισμός (ΕΚ) 1060/2009 ρυθμίζει τους οίκους για να προστατεύονται οι επενδυτές. Βάζει κανόνες για την ανεξαρτησία, τις συγκρούσεις συμφερόντων και τη διαφάνεια, σύμφωνα με τη σύνοψη του EUR-Lex.

Εποπτεία όμως δεν σημαίνει εγγύηση. Ο έλεγχος αφορά το πώς λειτουργεί ο οίκος, όχι το αν η γνώμη του θα βγει σωστή.

Τι είναι το investment grade και το «junk bond»;

Οι οίκοι χρησιμοποιούν γράμματα. Δεν θα παραθέσουμε ολόκληρη την κλίμακα, γιατί οι οίκοι έχουν διαφορετικά σύμβολα και τα ονόματα μπερδεύουν χωρίς να προσθέτουν κάτι. Αρκεί η βασική διαχωριστική γραμμή.

Τα ομόλογα πάνω από τη γραμμή λέγονται investment grade, δηλαδή επενδυτικής βαθμίδας. Τα ομόλογα κάτω από αυτήν λέγονται high-yield, δηλαδή υψηλής απόδοσης, και στην καθομιλουμένη «junk». Σύμφωνα με τη FINRA, η γραμμή περνά γύρω από το BBB για τους οίκους S&P και Fitch και το Baa3 για τον Moody’s. Ως high-yield θεωρείται ό,τι βρίσκεται κάτω από αυτά. Οι πηγές διαφέρουν λίγο στη διατύπωση, οπότε κράτα το ως γενική εικόνα και όχι ως νομικό όριο.

Γιατί το λένε «υψηλής απόδοσης»; Επειδή, κατά τη FINRA, αυτά τα ομόλογα πληρώνουν υψηλότερο τόκο, ως αντιστάθμισμα για το μεγαλύτερο ρίσκο. Η ίδια σημειώνει ότι μπορεί να είναι και λιγότερο ρευστά από τα investment grade. Δηλαδή μπορεί να δυσκολευτείς να τα πουλήσεις όταν το θες.

Υποθετικό παράδειγμα. Δύο ομόλογα έχουν την ίδια διάρκεια. Ο εκδότης του πρώτου έχει «υψηλό» rating και το ομόλογο πληρώνει 3% τον χρόνο. Ο εκδότης του δεύτερου έχει «χαμηλό» rating και πληρώνει 6%. Οι αριθμοί είναι στρογγυλοί και υποθετικοί, μόνο για την εικόνα.

Η διαφορά των τριών ποσοστιαίων μονάδων δεν είναι δώρο. Είναι το αντίτιμο του ρίσκου. Η αγορά ζητά περισσότερα για να δανείσει σε κάποιον που θεωρεί πιο επισφαλή. Όποιος βλέπει μόνο το 6% και προσπερνά το γιατί, κοιτά τη μισή εικόνα.

Αν έχει υψηλό rating είναι ασφαλές;

Όχι με την έννοια της εγγύησης. Υψηλό rating σημαίνει ότι ο οίκος θεωρεί μικρότερη την πιθανότητα αθέτησης. Δεν σημαίνει ότι η πιθανότητα είναι μηδέν, ούτε ότι ο οίκος δεν μπορεί να κάνει λάθος.

Υπάρχουν τρεις λόγοι να το βλέπεις με επιφύλαξη.

Είναι γνώμη και όχι γεγονός. Η ESMA χρησιμοποιεί η ίδια τη λέξη «opinion», δηλαδή γνώμη. Ένα rating μπορεί να βγει λάθος, όπως κάθε εκτίμηση για το μέλλον.

Αλλάζει. Η FINRA σημειώνει ότι ένα εταιρικό γεγονός μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή του rating. Αυτό που ίσχυε όταν αγόρασες δεν ισχύει απαραίτητα και αργότερα.

Δεν μετράει όλους τους κινδύνους. Το rating κοιτά την ικανότητα του εκδότη να πληρώσει. Δεν σου λέει τίποτα για την κίνηση της τιμής όταν αλλάζουν τα επιτόκια, ούτε για το πόσο εύκολα θα πουλήσεις. Για μια ματιά στον κίνδυνο ενός προϊόντος, υπάρχει και ο δείκτης κινδύνου του εγγράφου KID. Είναι άλλο εργαλείο, με άλλη δουλειά, και δεν αντικαθιστά το rating.

Υπάρχει και κάτι που λέει πολλά για το πώς πρέπει να βλέπεις τα ratings. Η οδηγία 2013/14/ΕΕ ζητά από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και επενδυτές στο πεδίο του πλαισίου να κάνουν δική τους εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου και να μη στηρίζονται μόνο ή αυτόματα σε εξωτερικά ratings, σύμφωνα με τη σύνοψη του EUR-Lex. Δείχνει τη λογική του ευρωπαϊκού πλαισίου: το rating είναι εργαλείο και όχι υποκατάστατο της δικής σου κρίσης.

Τι γίνεται αν υποβαθμιστεί ο εκδότης;

Υπάρχουν δύο ενδεχόμενα, και η διαφορά τους έχει σημασία.

Αν κρατήσεις το ομόλογο ως τη λήξη και ο εκδότης πληρώσει κανονικά, η υποβάθμιση δεν αλλάζει όσα εισπράττεις. Αν όμως το πουλήσεις νωρίτερα, η αλλαγή του rating μπορεί να επηρεάσει την τιμή, όπως επισημαίνει η FINRA. Η αγορά ζητά πιο ψηλό τόκο από ένα πιο επισφαλές όνομα, άρα η τιμή του υπάρχοντος ομολόγου συνήθως πιέζεται προς τα κάτω.

Υποθετικό παράδειγμα. Κρατάς ομόλογο ονομαστικής αξίας 1.000 €. Ο εκδότης υποβαθμίζεται και εσύ θέλεις να πουλήσεις νωρίτερα. Η τιμή αγοράς μπορεί να είναι χαμηλότερη από την ονομαστική, ας πούμε 950 €. Ο αριθμός είναι επινοημένος και δεν συνδέεται με κανένα πραγματικό γεγονός.

Σε αυτή την περίπτωση χάνεις 50 € στο χαρτί, ακόμη κι αν ο εκδότης δεν έχει χάσει ούτε μία πληρωμή. Ο πιστωτικός κίνδυνος λοιπόν δεν εμφανίζεται μόνο όταν γίνεται αθέτηση. Εμφανίζεται και ως πίεση στην τιμή όταν χειροτερεύει η εικόνα.

Γι’ αυτό μετράει το πότε θα χρειαστείς τα χρήματα. Όποιος έχει βεβαιότητα ότι δεν θα πουλήσει πριν από τη λήξη, αντιμετωπίζει διαφορετικά το ρίσκο από όποιον μπορεί να βρεθεί σε ανάγκη.

Credit rating και credit score: το ίδιο;

Όχι, και η σύγχυση είναι συχνή επειδή οι λέξεις μοιάζουν.

	Credit rating	Credit score
Τι είναι	Γνώμη για την πιστοληπτική ικανότητα	Μέτρο της πιστοληπτικής ικανότητας
Σύμφωνα με την ESMA	Γνώμη που εκφράζεται με κατηγορίες βαθμίδων	Μέτρο, όχι γνώμη
Ευρωπαϊκός κανονισμός για τους οίκους	Μέσα στο πεδίο του	Εκτός πεδίου
Πού τα συναντάς	Στα ομόλογα, για εκδότες	Συνήθως στον δανεισμό

Η ESMA τονίζει ακριβώς αυτή τη διάκριση: το score είναι μέτρο της πιστοληπτικής ικανότητας και όχι γνώμη για αυτήν, και δεν εμπίπτει στον κανονισμό για τους οίκους αξιολόγησης. Η στήλη «Πού τα συναντάς» είναι δική μας απλοποίηση για να καταλάβεις πού θα δεις το καθένα, όχι ορισμός από τις πηγές.

Πώς συνδέεται με τη διασπορά;

Ένα καλό rating δεν σε απαλλάσσει από το να μη βάζεις όλα τα χρήματα σε έναν εκδότη. Η διασπορά υπάρχει ακριβώς για τις περιπτώσεις όπου η γνώμη κάποιου, όσο καλή κι αν ήταν, αποδεικνύεται λάθος. Αν η θέση σου σε έναν εκδότη είναι μικρή, ένα απρόοπτο θα σε πονέσει λιγότερο.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Διάβασε το rating ως γνώμη. Είναι χρήσιμη ένδειξη, όχι εγγύηση. Ρώτα πάντα τι θα συμβεί αν η γνώμη αυτή αποδειχθεί λάθος.
• Αν ο τόκος είναι ασυνήθιστα υψηλός, ψάξε γιατί. Υψηλότερη απόδοση συνήθως σημαίνει υψηλότερο ρίσκο ή χαμηλότερη ρευστότητα. Το ένα δεν δίνεται χωρίς το άλλο.
• Σκέψου πότε μπορεί να χρειαστείς τα χρήματα. Η υποβάθμιση πονάει περισσότερο όσους πουλούν πριν από τη λήξη.
• Μην βάζεις όλα σε έναν εκδότη. Ούτε με υψηλό rating. Η διασπορά είναι η δική σου ασφάλεια, δεν την αναθέτεις σε οίκο αξιολόγησης.

Το rating βοηθά να κάνεις τις σωστές ερωτήσεις, αλλά την τελική κρίση για το ρίσκο που αντέχεις την κάνεις εσύ.

Το άρθρο είναι μόνο για ενημέρωση και εκπαίδευση και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Οι επενδύσεις, και ειδικά τα κρυπτονομίσματα, έχουν υψηλό ρίσκο. Μπορεί να χάσεις μέρος ή όλο το κεφάλαιό σου.

Το άρθρο γράφτηκε με τη βοήθεια AI και τα στοιχεία του ελέγχθηκαν αυτόματα με τις πηγές.