Τι είναι η διασπορά και πότε είναι μόνο φαινομενική;

Έχεις δέκα επενδύσεις στο χαρτοφυλάκιό σου. Νιώθεις καλυμμένος. Αλλά αν οι οκτώ από αυτές κινούνται σχεδόν πάντα μαζί, έχεις περισσότερα ονόματα, όχι περισσότερη διασπορά.

Εδώ εξηγούμε τι σημαίνει διασπορά, τι την ξεχωρίζει από την κατανομή περιουσιακών στοιχείων, πώς ένα χαρτοφυλάκιο γλιστράει σιγά σιγά σε συγκέντρωση και τι ελέγχεις για να το καταλάβεις. Μια διευκρίνιση για τις πηγές: η FINRA είναι αμερικανικός αυτορυθμιστικός φορέας και η FCA η εποπτική αρχή του Ηνωμένου Βασιλείου. Παίρνουμε από αυτές γενικές αρχές. Δεν περιγράφουμε ελληνικούς κανόνες ή φορολογία, και τα παραδείγματα είναι υποθετικά.

Τι είναι η διασπορά;

Διασπορά (diversification) είναι να μοιράζεις τα χρήματά σου σε περισσότερες επενδύσεις, ώστε το αποτέλεσμα να μην κρέμεται από μία. Η FINRA την ορίζει ως το μοίρασμα των επενδύσεων και ανάμεσα σε διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων και μέσα στην ίδια κατηγορία.

Ο λόγος είναι απλός. Κάθε κατηγορία επενδύσεων αντιδρά διαφορετικά στις οικονομικές και πολιτικές αλλαγές. Η FINRA σημειώνει ότι μετοχές και ομόλογα συχνά κινούνται προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Όταν ένα κομμάτι πέφτει, κάποιο άλλο μπορεί να μην πέφτει. Έτσι, κατά την FINRA, η διασπορά μειώνει τον κίνδυνο μεγάλων απωλειών.

Η FCA το λέει με πιο καθημερινά λόγια: το να βάζεις όλα τα αυγά στο ίδιο καλάθι μπορεί να είναι επικίνδυνο. Προτείνει διασπορά σε διάφορες εταιρείες, είδη επενδύσεων και γεωγραφικές περιοχές.

Προσοχή στη διατύπωση. Οι πηγές μιλούν για μείωση του ρίσκου. Εμείς προσθέτουμε, ως δική μας διατύπωση, ότι δεν το εξαλείφει. Κανείς δεν σου εγγυάται ότι ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο δεν θα χάσει ποτέ.

Ποια η διαφορά διασποράς και asset allocation;

Η κατανομή περιουσιακών στοιχείων (asset allocation) είναι το πρώτο βήμα: αποφασίζεις πόσο μέρος των χρημάτων θα πάει σε κάθε κατηγορία, όπως μετοχές, ομόλογα ή μετρητά. Η FINRA τη συγκρίνει με την απόφαση για το πόσα αυγά θα βάλεις σε πόσα καλάθια.

Η διασπορά είναι το δεύτερο βήμα: μέσα σε κάθε καλάθι, δεν βάζεις όλα τα αυγά σε ένα σημείο. Μπορεί να έχεις σωστή κατανομή και κακή διασπορά, ή το αντίστροφο.

Η FINRA προειδοποιεί και κάτι σημαντικό: η κατανομή και μόνη της δεν αρκεί για να διαχειριστείς αποτελεσματικά το ρίσκο. Χρειάζεται και διασπορά μέσα σε κάθε κατηγορία.

Πώς γλιστράει ένα χαρτοφυλάκιο σε συγκέντρωση;

Κίνδυνος συγκέντρωσης (concentration risk) είναι ο κίνδυνος μεγαλύτερων απωλειών επειδή ένα μεγάλο μέρος των χρημάτων σου βρίσκεται σε μία συγκεκριμένη επένδυση. Αυτός ο ορισμός προέρχεται από τη FINRA, με δική μας απόδοση.

Συνήθως δεν το σχεδιάζεις. Συμβαίνει με δύο τρόπους.

Η νικήτρια που μεγαλώνει. Η FINRA δίνει ως πιθανή αιτία το ότι μία επένδυση πήγε πολύ καλά σε σχέση με τις υπόλοιπες. Όσο ανεβαίνει, τόσο μεγαλύτερο κομμάτι του συνόλου γίνεται. Δεν έκανες κάποια νέα κίνηση, αλλά το χαρτοφυλάκιό σου έγινε πιο ριψοκίνδυνο. Είναι μια δική μας σύγκριση, όχι κάτι που λέει η πηγή: στον ανατοκισμό τα κέρδη προστίθενται στο κεφάλαιο και μεγαλώνουν το επόμενο αποτέλεσμα, και κάτι παρόμοιο συμβαίνει με το βάρος μιας επένδυσης που ανεβαίνει.

Η εταιρεία σου. Η FINRA αναφέρει ότι οι εργαζόμενοι μπορεί να δελεαστούν να συγκεντρώσουν τις αποταμιεύσεις της σύνταξής τους σε μετοχές του εργοδότη τους. Τότε το εισόδημα και οι αποταμιεύσεις εξαρτώνται από την ίδια εταιρεία.

Τι είναι το rebalancing και κάθε πότε γίνεται;

Rebalancing, δηλαδή επαναστάθμιση, είναι οι τακτικές προσαρμογές που σε φέρνουν ξανά κοντά στην κατανομή που είχες ορίσει. Έτσι το περιγράφει η FINRA.

Υποθετικό παράδειγμα. Έχεις στόχο 60% μετοχές και 40% ομόλογα. Μετά από μια δυνατή περίοδο για τις μετοχές, το χαρτοφυλάκιο γίνεται 75% και 25%, χωρίς να έχεις αγοράσει τίποτα. Η κατανομή άλλαξε μόνη της. Το rebalancing είναι η επαναφορά προς τον αρχικό στόχο. Τα νούμερα εδώ υπάρχουν μόνο για να φανεί ο μηχανισμός. Δεν προτείνουμε κάποιο ποσοστό ως σωστό.

Για τη συχνότητα δεν δίνουμε κανόνα. Η FINRA μιλά για περιοδικό έλεγχο των επενδύσεων και προσαρμογές ώστε να ταιριάζουν με τους στόχους σου. Το πόσο συχνά θα το κάνεις το ορίζει η δική σου περίπτωση.

Υπάρχει και ένα κόστος: κάθε αγορά και πώληση για επαναφορά έχει έξοδα συναλλαγής. Για το πώς δουλεύει ένα από αυτά, δες το άρθρο για το spread.

Αρκούν πολλά ETF ή funds;

Όχι πάντα. Η FINRA το λέει ευθέως: «Simply holding only funds doesn’t shield you from concentration risk.» Δηλαδή, το ότι έχεις μόνο funds δεν σε προφυλάσσει από τον κίνδυνο συγκέντρωσης.

Ο λόγος είναι ότι πολλά funds μπορεί να κρατούν παρόμοιες εταιρείες. Η FINRA προτείνει να ελέγχεις αν τα funds έχουν θέσεις σε παρόμοιες εταιρείες ή αν επικαλύπτονται με μετοχές ή ομόλογα που έχεις ήδη μόνος σου.

Υποθετικό παράδειγμα. Έχεις πέντε funds. Τα τέσσερα κρατούν, σε μεγάλο βαθμό, τις ίδιες μεγάλες εταιρείες. Σε αριθμό έχεις πέντε επενδύσεις. Σε έκθεση, είναι σχεδόν μία. Αν αυτές οι εταιρείες πάνε άσχημα, τα τέσσερα funds θα το νιώσουν μαζί.

Πώς ελέγχω αν η διασπορά μου είναι πραγματική;

Μια μικρή λίστα ελέγχου αρκεί για να ξεκινήσεις:

1. Έγραψες σε ένα χαρτί σε ποιες κατηγορίες βρίσκονται τα χρήματά σου και πόσο μεγάλο μέρος του συνόλου είναι η καθεμία;
2. Για κάθε fund, ξέρεις ποιες είναι οι μεγαλύτερες θέσεις του;
3. Υπάρχει μία επένδυση που ξεπερνά με διαφορά τις άλλες στο συνολικό βάρος;
4. Εξαρτάται το εισόδημά σου από κάτι που κρατάς και στο χαρτοφυλάκιο;
5. Όρισες πότε θα ξανακοιτάξεις την κατανομή σου, ώστε να μην αποφασίζεις μόνο όταν η αγορά κινείται έντονα;

Αν στις ερωτήσεις 2 και 3 δεν έχεις απάντηση, ξεκίνα από εκεί. Η λίστα είναι δική μας. Η FINRA προτείνει γενικά την περιοδική επισκόπηση των επενδύσεων.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Μέτρα την έκθεση, όχι τα ονόματα. Για κάθε fund δες τι κρατάει και αν επικαλύπτεται με τα υπόλοιπα ή με μετοχές που έχεις ήδη.
• Κοίτα το βάρος κάθε επένδυσης. Αν μία έχει μεγαλώσει πολύ, ρώτα τον εαυτό σου αν αντέχεις να τη χάσεις.
• Πρόσεχε την εταιρεία σου. Αν δουλεύεις κάπου και κρατάς και μετοχές της, το εισόδημα και οι αποταμιεύσεις σου εξαρτώνται από το ίδιο μέρος.
• Βάλε ημερομηνία για έλεγχο. Μια σταθερή στιγμή που κοιτάς την κατανομή σου, όποτε το αποφασίσεις εσύ, σε βοηθά να μην κάνεις αλλαγές εν θερμώ. Αν επενδύεις σταδιακά, το άρθρο για το DCA εξηγεί τι είναι η επένδυση ίσων ποσών σε τακτά διαστήματα και τι δεν υπόσχεται.
• Θυμήσου ότι το ρίσκο μένει. Η FCA σημειώνει ότι το υψηλότερο ρίσκο δεν εγγυάται υψηλότερες αποδόσεις και ότι στις επενδύσεις υψηλού ρίσκου πρέπει να είσαι έτοιμος να χάσεις όλα σου τα χρήματα.