Τι είναι η μόχλευση και γιατί μεγεθύνει και τις ζημιές;

Έχεις 1.000 € και θέλεις να παρακολουθήσεις μια κίνηση της αγοράς. Ο πάροχός σου σού επιτρέπει να ανοίξεις θέση 5.000 €. Τα υπόλοιπα 4.000 € δεν τα έβαλες εσύ. Αυτό είναι η μόχλευση, και το ερώτημα που μετράει είναι τι γίνεται όταν η τιμή πάει αντίθετα.

Όλα τα παραδείγματα εδώ είναι υποθετικά και δεν περιλαμβάνουν κόστη χρηματοδότησης ή spread. Στην πράξη αυτά κάνουν το αποτέλεσμα χειρότερο.

Τι σημαίνει μόχλευση 5:1 ή 10:1;

Μόχλευση (leverage) είναι ο λόγος ανάμεσα στο μέγεθος της θέσης και στα χρήματα που κατέθεσες γι’ αυτήν. Στο 5:1, κάθε 1 € δικό σου ελέγχει 5 € θέσης. Στο 10:1, ελέγχει 10 €.

Τα χρήματα που κατατίθενται ως εγγύηση λέγονται περιθώριο (margin). Δεν είναι το κόστος της θέσης. Είναι το απόθεμα που κρατά ο πάροχος για να καλύψει πιθανές ζημιές.

Πώς αλλάζει η μόχλευση το «πόσο πέφτει η τιμή για να χαθεί το κεφάλαιο»;

Υποθετικό παράδειγμα. Περιθώριο 1.000 €, θέση 5.000 € (5:1).

• Η τιμή κινείται 2% υπέρ σου: κερδίζεις 100 €. Στο κεφάλαιό σου αυτό είναι +10%.
• Η τιμή κινείται 2% εναντίον σου: χάνεις 100 €, δηλαδή −10% στο κεφάλαιό σου.
• Η τιμή πέφτει 20%: χάνονται 1.000 €, δηλαδή όλο το κεφάλαιο.

Χωρίς μόχλευση, για να χάσεις όλα τα χρήματά σου θα έπρεπε η τιμή να πέσει 100%. Με 5:1 αρκεί 20%. Με 10:1 αρκεί περίπου 10%. Όσο ανεβαίνει η μόχλευση, τόσο μικραίνει η κίνηση που σε βγάζει από το παιχνίδι.

Η αριθμητική δεν έχει ευνοούμενο. Το ίδιο 2% που μεγεθύνει το κέρδος μεγεθύνει και τη ζημιά.

Τι είναι το margin call;

Margin call λέγεται το αίτημα του παρόχου να καταθέσεις επιπλέον χρήματα, επειδή το περιθώριό σου έχει μειωθεί πολύ από τις ζημιές.

Δεύτερο υποθετικό παράδειγμα. Περιθώριο 500 €, θέση 5.000 € (10:1). Μια πτώση 5% σημαίνει ζημιά 250 €, δηλαδή το μισό περιθώριο έχει εξαφανιστεί. Σε αυτό το σημείο ο πάροχος μπορεί να σου ζητήσει περισσότερα χρήματα ή να κλείσει τη θέση.

Η FINRA, ο αμερικανικός φορέας εποπτείας των χρηματιστηριακών εταιρειών, το γράφει καθαρά στο υπόδειγμα ενημέρωσης που προβλέπει ο κανόνας 2264 για τους λογαριασμούς margin μετοχών. Η εταιρεία μπορεί να πουλήσει τα περιουσιακά σου στοιχεία χωρίς να σε ενημερώσει. Δεν επιλέγεις εσύ ποια θα πουληθούν. Και δεν δικαιούσαι παράταση σε margin call. Μπορεί ακόμη να αυξήσει τις δικές της απαιτήσεις περιθωρίου οποιαδήποτε στιγμή.

Αυτός ο κανόνας είναι αμερικανικός και αφορά λογαριασμούς margin μετοχών. Δεν περιγράφει τους όρους του δικού σου παρόχου. Δείχνει όμως πώς λειτουργεί η λογική: όταν δανείζεσαι, ο δανειστής προστατεύει πρώτα τον εαυτό του.

Τι είναι η αναγκαστική εκκαθάριση;

Είναι το αυτόματο κλείσιμο της θέσης από τον πάροχο, όταν το περιθώριο πέσει κάτω από ένα όριο. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσεις εκείνη τη στιγμή. Το ζήτημα είναι ότι συμβαίνει συνήθως ακριβώς όταν η τιμή πηγαίνει αντίθετα, άρα κλείνεις με ζημιά.

Το 2018 η ESMA, η ευρωπαϊκή αρχή αγορών, ανακοίνωσε ένα μέτρο που τυποποιεί αυτό το σημείο για τα CFD των ιδιωτών: το αυτόματο κλείσιμο ξεκινά όταν το περιθώριο πέσει στο 50% του ελάχιστου απαιτούμενου. Προσοχή, δεν σημαίνει ότι «χάνεις 50% και κλείνει». Το 50% αναφέρεται στο ελάχιστο περιθώριο που απαιτείται, όχι στη ζημιά της θέσης. Το δεύτερο παράδειγμα δείχνει μόνο την ιδέα, όχι το ακριβές ποσό.

Υπάρχει και ένα όριο που δεν σώζει κανένας κανόνας. Αν η τιμή κάνει κενό, δηλαδή πηδήξει από ένα επίπεδο σε άλλο χωρίς συναλλαγές ενδιάμεσα, η θέση κλείνει σε χειρότερη τιμή. Το ίδιο ισχύει και για το stop-loss, όπως εξηγείται στο άρθρο για το stop-loss. Με μόχλευση, το κενό κοστίζει περισσότερο.

Μπορώ να χάσω περισσότερα από όσα έβαλα;

Σε ορισμένους λογαριασμούς, ναι. Η FINRA προειδοποιεί ότι σε λογαριασμό margin στις ΗΠΑ μπορείς να χάσεις περισσότερα χρήματα από όσα κατέθεσες. Αν η θέση κλείσει με ζημιά μεγαλύτερη από το περιθώριο, το χρέος μένει σε σένα.

Στην Ευρώπη, τον Μάρτιο του 2018 η ESMA ανακοίνωσε προστασία αρνητικού υπολοίπου ανά λογαριασμό για τους ιδιώτες στα CFD. Ο πρόεδρος της ESMA δήλωσε ότι τα μέτρα θα εξασφαλίσουν για πρώτη φορά ότι οι επενδυτές δεν μπορούν να χάσουν περισσότερα χρήματα από όσα έβαλαν. Η προστασία αφορά συγκεκριμένα προϊόντα και συγκεκριμένους ιδιώτες πελάτες. Δεν σημαίνει ότι δεν χάνεις το κεφάλαιο που κατέθεσες.

Γιατί οι ιδιώτες στην Ευρώπη έχουν όρια μόχλευσης;

Επειδή τα CFD (συμβόλαια διαφοράς, δηλαδή συμβόλαια όπου στοιχηματίζεις στη διαφορά τιμής χωρίς να έχεις το ίδιο το περιουσιακό στοιχείο) ήταν ένα προϊόν όπου πολλοί ιδιώτες έχαναν χρήματα. Στις 01/06/2018 η ESMA ανακοίνωσε τα τελικά μέτρα, με ανώτατα όρια μόχλευσης για ιδιώτες ανάλογα με το περιουσιακό στοιχείο:

• 30:1 για τα κύρια ζεύγη νομισμάτων.
• 20:1 για μη κύρια νομίσματα, χρυσό και κύριους δείκτες μετοχών.
• 10:1 για εμπορεύματα εκτός χρυσού και για μη κύριους δείκτες μετοχών.
• 5:1 για μετοχές.
• 2:1 για κρυπτονομίσματα.

Η λογική είναι απλή: όσο πιο ασταθές το περιουσιακό στοιχείο, τόσο χαμηλότερο το όριο. Η ESMA πρόσθεσε και τυποποιημένη προειδοποίηση κινδύνου, με το ποσοστό των λογαριασμών ιδιωτών του παρόχου που χάνουν χρήματα.

Αυτά είναι μέτρα του 2018 και αναφέρονται ως ιστορική πηγή. Δεν επιβεβαιώνεται ότι ισχύουν όπως είναι στην Ελλάδα σήμερα. Για τους τρέχοντες κανόνες, δες την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και τους όρους του παρόχου σου.

Γιατί η μόχλευση συνδέεται με την ψυχολογία;

Η μόχλευση μπορεί να δελεάσει με τη σκέψη «η τιμή ανεβαίνει, πρέπει να μπω με μεγάλο μέγεθος». Αυτό είναι το FOMO, ο φόβος μην χάσεις την ευκαιρία, που περιγράφεται στο άρθρο για το FOMO. Και όσο μεγαλύτερη η θέση σε σχέση με το κεφάλαιο, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό του κεφαλαίου αντιστοιχεί στο κόστος κάθε συναλλαγής. Για το κόστος αυτό, δες και το άρθρο για το spread.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Μέτρα το ρίσκο στο κεφάλαιο, όχι στη θέση. Ρώτα «πόση πτώση της τιμής χρειάζεται για να χάσω ό,τι έβαλα;». Αν η απάντηση είναι μικρό ποσοστό, η θέση είναι εύθραυστη.
• Διάβασε τους όρους πριν από το πρώτο κλικ. Δες τι ακριβώς γίνεται στο margin call, ποιο είναι το όριο αυτόματου κλεισίματος και αν υπάρχει προστασία αρνητικού υπολοίπου στον λογαριασμό σου.
• Μην υποθέτεις ότι το stop-loss λύνει το πρόβλημα. Σε γρήγορη αγορά ή σε κενό τιμής, η θέση μπορεί να κλείσει πολύ πιο κάτω.
• Ρώτα την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και τον πάροχό σου. Οι κανόνες αλλάζουν και διαφέρουν ανά χώρα και προϊόν.

Το άρθρο είναι μόνο για ενημέρωση και εκπαίδευση και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Οι επενδύσεις, και ειδικά τα κρυπτονομίσματα, έχουν υψηλό ρίσκο. Μπορεί να χάσεις μέρος ή όλο το κεφάλαιό σου.

Το άρθρο γράφτηκε με τη βοήθεια AI και τα στοιχεία του ελέγχθηκαν αυτόματα με τις πηγές.