Τι είναι το spread και γιατί κοστίζει κάθε συναλλαγή;

Όταν ανοίγεις την οθόνη ενός χρηματιστηρίου ή μιας πλατφόρμας κρυπτονομισμάτων, βλέπεις μια τιμή. Στην πραγματικότητα υπάρχουν δύο. Η διαφορά τους είναι ένα κόστος που δεν γράφει πουθενά «προμήθεια», αλλά το πληρώνεις σε κάθε συναλλαγή. Εδώ το εξηγούμε με απλά, υποθετικά νούμερα και δείχνουμε τι να ελέγχεις πριν μπεις.

Οι πηγές μας είναι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), η FINRA (αμερικανικός αυτορυθμιστικός φορέας των χρηματιστηριακών αγορών) και οι ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές ESMA, EBA και EIOPA. Δεν δίνουμε τιμές ή spread για κάποιο συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο. Όλοι οι αριθμοί των παραδειγμάτων είναι υποθετικοί.

Τι είναι το spread (bid/ask);

Σε κάθε αγορά υπάρχουν δύο τιμές. Η τιμή bid είναι η υψηλότερη που είναι διατεθειμένος να δώσει κάποιος αγοραστής. Η τιμή ask είναι η χαμηλότερη που ζητά κάποιος πωλητής.

Το spread είναι η διαφορά τους. Η ΕΚΤ το ορίζει γενικά ως τη διαφορά ανάμεσα στην τιμή bid και στην τιμή ask ενός τίτλου, και το περιγράφει ως μέτρο του κόστους συναλλαγής που τείνει να μικραίνει όταν ο τίτλος είναι πιο ρευστός. Ο ορισμός της εμφανίζεται σε ανάλυση για τα ομόλογα, αλλά η λογική ισχύει σε κάθε αγορά με αγοραστές και πωλητές.

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι απλό. Όταν αγοράζεις αμέσως, πληρώνεις το ask. Όταν πουλάς αμέσως, παίρνεις το bid.

Υποθετικό παράδειγμα Α. Ένα περιουσιακό στοιχείο έχει bid 100 € και ask 100,10 €.

• Αγοράζεις αμέσως στα 100,10 €.
• Αν άλλαζες γνώμη και πουλούσες αμέσως μετά, με την τιμή να έχει μείνει ίδια, θα έπαιρνες 100 €.
• Το spread είναι 0,10 €. Ως ποσοστό της τιμής που πλήρωσες, είναι περίπου 0,1%.

Δεν έχει κινηθεί η αγορά, και όμως έχεις ήδη χάσει 0,10 €. Αυτό είναι το κρυφό κόστος.

Τι σημαίνει ρευστότητα σε μετοχή ή κρυπτονόμισμα;

Ρευστότητα είναι η ευκολία με την οποία αγοράζεις ή πουλάς χωρίς να μετακινήσεις την τιμή. Η ΕΚΤ, στην Financial Stability Review, περιγράφει τη ρευστότητα της αγοράς ως την ικανότητα να εκτελούνται γρήγορα μεγάλες συναλλαγές με χαμηλό κόστος και περιορισμένη επίδραση στην τιμή.

Σε μια ρευστή αγορά υπάρχουν πολλοί αγοραστές και πωλητές σε κοντινές τιμές. Η εντολή σου βρίσκει αντίπαλο εύκολα και το spread είναι συνήθως μικρό. Σε μια «λεπτή» αγορά υπάρχουν λίγοι συμμετέχοντες και οι τιμές bid και ask απέχουν περισσότερο.

Η ίδια πηγή κάνει δύο ακόμα παρατηρήσεις που αξίζει να κρατήσεις. Πρώτον, ένα στενό spread μπορεί να κρύβει ότι στις καλύτερες τιμές υπάρχει μικρός όγκος. Δηλαδή η τιμή φαίνεται καλή, αλλά αρκεί για λίγες μονάδες. Δεύτερον, δεν υπάρχει ένας δείκτης που να αποτυπώνει όλες τις διαστάσεις της ρευστότητας. Χρειάζεται να κοιτάς περισσότερα από ένα στοιχεία.

Γιατί αγοράζω ακριβότερα απ’ ό,τι δείχνει η τιμή;

Συνήθως φταίνε τρία πράγματα.

Η τιμή που βλέπεις στην οθόνη. Πολλές πλατφόρμες δείχνουν μία «τελευταία τιμή». Είναι η τιμή της τελευταίας συναλλαγής, όχι η τιμή στην οποία μπορείς να αγοράσεις τώρα. Εσύ αγοράζεις στο ask.

Το spread. Όπως στο παράδειγμα Α, ξεκινάς με μικρό αρνητικό αποτέλεσμα πριν κινηθεί η αγορά.

Η εκτέλεση. Η FINRA εξηγεί ότι μια εντολή αγοράς εκτελείται γενικά κοντά στις τρέχουσες τιμές bid ή ask και ότι ενδέχεται να μην πάρεις την τιμή που είδες, ειδικά όταν η αγορά κινείται γρήγορα.

Το spread γίνεται πολύ πιο βαρύ όταν το περιουσιακό στοιχείο είναι λεπτό.

Υποθετικό παράδειγμα Β. Ένα λεπτό περιουσιακό στοιχείο έχει bid 1,00 € και ask 1,10 €. Το spread είναι πάλι 0,10 €, όπως στο Α. Η βάση όμως είναι η τιμή που πλήρωσες, δηλαδή το ask.

• Αγοράζεις στο 1,10 € και πουλάς αμέσως στο 1,00 €.
• Η απώλεια είναι 0,10 € πάνω σε 1,10 €, δηλαδή περίπου 9,1%. (Αν το υπολογίσεις ως προς το bid, βγαίνει 10%. Εμείς κρατάμε το ask, επειδή εκεί αγοράζεις.)

Το ίδιο ποσό σε ευρώ, 0,10 €, κοστίζει περίπου 0,1% στο ένα παράδειγμα και περίπου 9,1% στο άλλο. Πριν δεις αν το περιουσιακό στοιχείο θα ανέβει ή θα πέσει, χρειάζεται να καλύψει αυτό το εμπόδιο.

Πώς συνδέεται το spread με το DCA και τον ανατοκισμό;

Το spread δεν είναι μία φορά. Το πληρώνεις σε κάθε κύκλο αγοράς και πώλησης.

Στο άρθρο για το DCA εξηγούμε ότι η στρατηγική σημαίνει πολλές μικρές αγορές σε τακτά διαστήματα. Σε κάθε μία από αυτές πληρώνεις το δικό της spread, και μάλιστα συχνά μαζί με άλλα έξοδα. Για ένα απλό, ρευστό προϊόν το κόστος μένει μικρό. Για ένα λεπτό, αθροίζεται.

Εδώ έρχεται και ο ανατοκισμός. Στο άρθρο για τον ανατοκισμό φαίνεται ότι ο χρόνος δουλεύει πάνω στο κεφάλαιο που έχεις επενδυμένο. Ό,τι χάνεται σε μικρά, συνεχή κόστη δεν μένει στο κεφάλαιο, άρα δεν μπορεί να ανατοκιστεί. Ένα μικρό κόστος που επαναλαμβάνεται συχνά είναι κόστος που σε ακολουθεί για χρόνια.

Market ή limit order;

Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι να δώσεις εντολή.

Market order (εντολή αγοράς ή πώλησης στην τρέχουσα τιμή). Ζητάς εκτέλεση αμέσως. Η εκτέλεση είναι γρήγορη, αλλά η τιμή δεν είναι δική σου επιλογή. Σε μια λεπτή ή γρήγορη αγορά μπορεί να πάρεις χειρότερη τιμή απ’ όσο περίμενες.

Limit order (εντολή με όριο τιμής). Ορίζεις το ανώτατο που δέχεσαι να πληρώσεις όταν αγοράζεις, ή το κατώτατο που δέχεσαι όταν πουλάς. Η FINRA σημειώνει ότι μια εντολή αγοράς με όριο μπορεί να εκτελεστεί μόνο στην τιμή του ορίου ή χαμηλότερα, και ότι υπάρχει πιθανότητα να μην εκτελεστεί καθόλου.

Άρα δεν υπάρχει «σωστή» επιλογή. Με το market order ανταλλάσσεις τον έλεγχο της τιμής με τη σιγουριά της εκτέλεσης. Με το limit order ανταλλάσσεις τη σιγουριά της εκτέλεσης με τον έλεγχο της τιμής.

Αυτό έχει σημασία και για την προστασία της θέσης σου. Ανάλογα με το πώς λειτουργεί η εντολή, μια εντολή προστασίας μπορεί να εκτελεστεί σε χειρότερη τιμή σε λεπτή αγορά. Τι κάνει ένα stop-loss και τι όχι, το εξηγούμε στο άρθρο για το stop-loss.

Πώς καταλαβαίνω αν ένα περιουσιακό στοιχείο είναι δύσκολο να πουληθεί;

Δεν υπάρχει ένας μαγικός δείκτης. Μπορείς όμως να κοιτάξεις μερικά πράγματα πριν την είσοδο:

• Το spread σε ποσοστό. Διαίρεσε τη διαφορά ask μείον bid με την τιμή ask. Σύγκρινε το αποτέλεσμα με το κόστος που θεωρείς λογικό για τη θέση σου.
• Τον όγκο. Κοίτα πόση ποσότητα προσφέρεται στις καλύτερες τιμές. Αν το ποσό σου είναι μεγάλο μπροστά της, η τιμή θα μετακινηθεί όσο εκτελείται η εντολή.
• Τη σταθερότητα του spread. Αν διαφέρει πολύ από ώρα σε ώρα, η αγορά είναι πιο ευάλωτη.
• Το ιστορικό εξόδου. Οι ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές είχαν προειδοποιήσει, το 2018, ότι καταναλωτές δεν μπορούσαν να αγοράσουν ή να πουλήσουν εικονικά νομίσματα όταν ήθελαν. Το παράδειγμα είναι παλιό και γενικό, δεν περιγράφει την τρέχουσα κατάσταση κάποιου νομίσματος. Δείχνει όμως ότι η δυσκολία εξόδου είναι υπαρκτό ρίσκο.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Υπολόγισε το spread σε ποσοστό πριν μπεις. Το ποσό σε ευρώ δεν σου λέει πόσο βαρύ είναι. Το ποσοστό ως προς την τιμή που πληρώνεις σου το δείχνει.
• Κοίτα τον όγκο, όχι μόνο την τιμή. Ένα στενό spread με μικρή ποσότητα δεν σου εγγυάται καλή εκτέλεση για μεγαλύτερο ποσό.
• Δοκίμασε με μικρό ποσό. Ένα μικρό δοκιμαστικό ποσό σου δείχνει πόσο απέχει το αποτέλεσμα της εκτέλεσης από την τιμή που περίμενες, χωρίς μεγάλο ρίσκο.
• Σκέψου ένα limit order σε λεπτές αγορές. Ξέρεις ότι ίσως δεν εκτελεστεί, αλλά ελέγχεις την τιμή. Είναι γενική πρακτική και όχι σύσταση για κάποια αγορά.