Τι είναι η υπερβολική αυτοπεποίθηση στις αγορές;

Πέντε συναλλαγές στη σειρά βγαίνουν με κέρδος. Η αίσθηση είναι ευχάριστη και πολύ πειστική: η εντύπωση ότι έχεις καταλάβει πώς δουλεύει η αγορά. Το επόμενο βήμα συνήθως είναι μεγαλύτερη θέση ή περισσότερες συναλλαγές. Εκεί αρχίζει το πρόβλημα, γιατί η καλή περίοδος δεν έχει εξηγήσει ακόμη τι την προκάλεσε.

Εδώ βλέπεις τι είναι η υπερβολική αυτοπεποίθηση, πώς ξεχωρίζεις την τύχη από τη διαδικασία και ποιους κανόνες γράφεις όσο τα πράγματα πάνε καλά. Όλα τα παραδείγματα είναι υποθετικά και δεν αναφέρονται σε πραγματική αγορά. Η FINRA, που εμφανίζεται στις πηγές, είναι αμερικανικός αυτορυθμιστικός φορέας, οπότε την αξιοποιούμε μόνο για γενικές αρχές. Το CFA Institute είναι διεθνής οργανισμός επαγγελματιών της επένδυσης, και τα κείμενά του εδώ είναι blog και περίληψη μελέτης, όχι ρυθμιστικές οδηγίες.

Τι είναι η υπερβολική αυτοπεποίθηση στο trading και στις επενδύσεις;

Είναι η τάση να υπερεκτιμάς όσα γνωρίζεις και όσα μπορείς να προβλέψεις. Το blog του CFA Institute γράφει ότι πολλές μελέτες εντοπίζουν μια βασική προκατάληψη: οι επενδυτές τείνουν να είναι υπερβολικά βέβαιοι για τις ικανότητές τους. Και προσθέτει ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικές συναλλαγές.

Το σημείο που χάνεται συχνά είναι ότι δεν χρειάζεται να νιώθεις «μάγος» για να σε αφορά. Αρκεί να έχεις περάσει καλά για λίγο και να θεωρήσεις ότι το αποτέλεσμα ήταν αποκλειστικά δική σου δουλειά.

Να τη ξεχωρίσεις και από το FOMO. Το FOMO είναι ο φόβος μήπως χάσεις μια ευκαιρία. Η υπερβολική αυτοπεποίθηση είναι το αντίθετο συναίσθημα: η βεβαιότητα ότι δεν χρειάζεσαι κανένα δίχτυ ασφαλείας.

Πώς ξεχωρίζεις την τύχη από την ικανότητα όταν κερδίζεις;

Όπως λέει ο Ιάσονας: «Μια καλή απόφαση δεν είναι το ίδιο με ένα τυχερό αποτέλεσμα.» Το αποτέλεσμα σού λέει τι έγινε. Η απόφαση κρίνεται από το τι ήξερες και τι είχες σχεδιάσει όταν την πήρες.

Υποθετικό παράδειγμα 1. Πέντε συναλλαγές στη σειρά κλείνουν με κέρδος, σε μια περίοδο που σχεδόν όλη η αγορά ανεβαίνει. Πριν από οποιαδήποτε συμπεράσματα, ρωτάς:

• Υπήρχε γραμμένο, πριν από την είσοδο, πόσα ρισκάρεις και πότε βγαίνεις;
• Θα είχαν κερδίσει και συναλλαγές με τυχαία επιλογή, αφού ανέβαιναν όλα;
• Ακολούθησες το πλάνο ή το άλλαξες στη διαδρομή;

Αν η απάντηση στην πρώτη ερώτηση είναι «όχι», δεν ξέρεις τι μέτρησες. Μπορεί να είδες ικανότητα, μπορεί να είδες την αγορά. Ο κανόνας είναι απλός: χωρίς γραπτή διαδικασία, η καλή σειρά δεν αποδεικνύει τίποτα. Το ίδιο ισχύει και σε μεγαλύτερη κλίμακα, όπως εξηγεί το άρθρο για την απόδοση του παρελθόντος: ένα καλό ιστορικό είναι πληροφορία για το τι έγινε και όχι υπόσχεση για το τι θα γίνει.

Υπάρχει και μια λεπτομέρεια για το υπόλοιπο που βλέπεις στην οθόνη: δεν είναι κατοχυρωμένο κέρδος. Όσο η θέση είναι ανοιχτή, το ποσό μπορεί να αλλάξει.

Γιατί οι πολλές συναλλαγές συχνά δεν βοηθούν την απόδοση;

Η πηγή που δίνει η έρευνα είναι σαφής στη λογική, όχι σε αριθμούς: η υπερβολική αυτοπεποίθηση ωθεί σε περισσότερες συναλλαγές, και οι περισσότερες συναλλαγές δεν σημαίνουν περισσότερα κέρδη. Το ίδιο κείμενο του CFA Institute προτείνει μια άλλη στάση, που ονομάζει στα αγγλικά “masterly inactivity”, δηλαδή «η τέχνη να ξέρεις πότε δεν πρέπει να κάνεις κάτι».

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ακινησία είναι πάντα σωστή. Σημαίνει ότι σε ορισμένες περιόδους το να μην κάνεις καμία κίνηση μπορεί να είναι η σωστή επιλογή, και ότι αυτό χρειάζεται να είναι επιλογή και όχι τυχαίο αποτέλεσμα. Μια σχετική παρατήρηση υπάρχει και σε παλιά μελέτη, που συνόψισε το CFA Institute: οι επενδυτές τείνουν να κρατούν πολύ καιρό θέσεις που χάνουν και να πουλούν νωρίς θέσεις που κερδίζουν, και η μετέπειτα απόδοση του χαρτοφυλακίου δεν δικαιολογεί αυτή τη συμπεριφορά. Η περίληψη αφορά συγκεκριμένο δείγμα και εποχή, οπότε εδώ χρησιμεύει μόνο ως ένδειξη ότι το ένστικτο δεν είναι πάντα καλός οδηγός.

Πώς φουσκώνει το ρίσκο μετά από μια καλή σειρά;

Συνήθως δεν το καταλαβαίνεις. Το μέγεθος της θέσης ανεβαίνει σταδιακά, επειδή οι τελευταίες συναλλαγές πήγαν καλά.

Υποθετικό παράδειγμα 2. Έχεις κεφάλαιο 10.000 € και κανόνα να ρισκάρεις 1% ανά συναλλαγή, δηλαδή 100 €. Μετά από καλή σειρά, ανεβάζεις το ρίσκο στο 5%, δηλαδή 500 € ανά συναλλαγή. Ακολουθούν 4 διαδοχικές ζημιές.

• Με τον αρχικό κανόνα, η ζημιά θα ήταν 4 × 100 € = 400 €, δηλαδή 4% του κεφαλαίου.
• Με το φουσκωμένο ρίσκο, είναι 4 × 500 € = 2.000 €, δηλαδή 20% του κεφαλαίου.

Οι στρογγυλοί αριθμοί δείχνουν την αριθμητική και δεν προβλέπουν τίποτα. Το βασικό είναι ότι η ίδια ατυχής σειρά κοστίζει πέντε φορές περισσότερο, χωρίς να άλλαξε τίποτα στην ποιότητα των αποφάσεων. Για το πώς ορίζεται ένα όριο εξόδου πριν μπεις στη θέση, δες το άρθρο για το stop-loss, που εξηγεί και τα όριά του.

Πώς γράφεις πλάνο συναλλαγών ή ημερολόγιο αποφάσεων;

Το πλάνο γράφεται πριν από την είσοδο, όταν δεν ξέρεις ακόμη το αποτέλεσμα. Αυτό είναι το νόημά του. Η FINRA, στις συμβουλές της για ταραχώδεις αγορές, μιλά για προκαθορισμένο χρηματοοικονομικό πλάνο και για αποφυγή παρορμητικών αποφάσεων όταν η αγορά γίνεται ασταθής. Σημειώνει επίσης ότι οι ασταθείς αγορές μπορούν να προκαλέσουν φόβο και άγχος.

Ημερολόγιο αποφάσεων (υποθετικό πρότυπο). Πριν από κάθε είσοδο γράφεις:

1. Τον λόγο: γιατί μπαίνεις, με δύο προτάσεις.
2. Το μέγιστο ποσό που δέχεσαι να χάσεις σε αυτή τη συναλλαγή.
3. Τι θα σε έκανε να αλλάξεις γνώμη: μια ερώτηση που διατυπώνει ο ίδιος ο Ιάσονας: «Τι θα έπρεπε να δω για να παραδεχτώ ότι κάνω λάθος;»

Μετά το κλείσιμο, γράφεις:

4. Τι έγινε και αν ακολουθήθηκε το πλάνο.

Η σειρά των ερωτήσεων ακολουθεί μια απλή αρχή: πρώτα το ρίσκο. Πόσο μπορείς να χάσεις, πόσο γρήγορα βγαίνεις, τι θα σε έκανε να αλλάξεις γνώμη. Το κρίσιμο είναι το σημείο 3. Αν δεν το γράψεις νωρίς, θα το ορίσεις αργότερα με βάση τη διάθεσή σου.

Στο τέλος κάθε μήνα διαβάζεις το ημερολόγιο και χωρίζεις τις συναλλαγές σε τέσσερις ομάδες: καλή απόφαση με καλό αποτέλεσμα, καλή απόφαση με κακό αποτέλεσμα, κακή απόφαση με καλό αποτέλεσμα, κακή απόφαση με κακό αποτέλεσμα. Η τρίτη ομάδα είναι η πιο επικίνδυνη, γιατί μοιάζει με επιτυχία.

Πώς αποφεύγεις παρορμητικές αποφάσεις όταν η αγορά κινείται γρήγορα;

Δύο πράγματα βοηθούν. Πρώτο, το όριο του ρίσκου πρέπει να είναι ρεαλιστικό. Η FINRA ορίζει την ανοχή ρίσκου ως το ποσό επενδυτικού ρίσκου που είσαι πρόθυμος και ικανός να αποδεχτείς, και τονίζει ότι το να θέλεις και το να μπορείς να το αναλάβεις είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Μετά από κέρδη, η προθυμία φουσκώνει εύκολα. Η πραγματική αντοχή δεν αλλάζει.

Δεύτερο, το ρίσκο που αναλαμβάνεις πρέπει να συμφωνεί με αυτό που πραγματικά αντέχεις. Η καλή περίοδος αλλάζει τη διάθεση, όχι το εισόδημα, τις υποχρεώσεις ή το πόσα χρήματα χρειάζεσαι σε δύο χρόνια.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Γράψε το πλάνο όσο πάνε καλά τα πράγματα. Όταν η αυτοπεποίθηση ανεβαίνει, δύσκολα θα βάλεις περιορισμούς. Φτιάξ’ τους νωρίτερα.
• Κράτα σταθερό το μέγεθος του ρίσκου. Ένας κανόνας που αλλάζει μετά από κέρδη δεν είναι κανόνας. Δες τι θα έκανε η ζημιά σε μια κακή σειρά, όπως στο υποθετικό παράδειγμα.
• Κρίνε τη διαδικασία, όχι μόνο το αποτέλεσμα. Ένα κέρδος χωρίς πλάνο δεν είναι απόδειξη, και μια ζημιά με πλάνο δεν είναι αναγκαστικά λάθος.
• Δέξου ότι κάποιες φορές δεν κάνεις τίποτα. Μια περίοδος χωρίς συναλλαγή μπορεί να είναι η καλύτερη απόφαση του μήνα.

Το άρθρο είναι μόνο για ενημέρωση και εκπαίδευση και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Οι επενδύσεις, και ειδικά τα κρυπτονομίσματα, έχουν υψηλό ρίσκο. Μπορεί να χάσεις μέρος ή όλο το κεφάλαιό σου.

Το άρθρο γράφτηκε με τη βοήθεια AI και τα στοιχεία του ελέγχθηκαν αυτόματα με τις πηγές.