Η απόδοση του παρελθόντος δείχνει τι θα γίνει;

«Ανέβηκε τόσο τα τελευταία χρόνια, θα συνεχίσει». Η φράση ακούγεται λογική, γιατί το παρελθόν είναι το μόνο που έχουμε μπροστά μας. Η ετυμηγορία μας είναι ότι πρόκειται για μύθο: η απόδοση του παρελθόντος περιγράφει τι έγινε και δεν δεσμεύει τι θα γίνει.

Ελέγχουμε τον ισχυρισμό με τους κανόνες των ρυθμιστικών αρχών. Μια διευκρίνιση: η FCA είναι η εποπτική αρχή του Ηνωμένου Βασιλείου και η FINRA ένας αυτορυθμιστικός φορέας των ΗΠΑ. Οι κανόνες τους δεν είναι ελληνικό ή ευρωπαϊκό δίκαιο και δεν αφορούν ρητά τα κρυπτονομίσματα. Τους παίρνουμε ως παράδειγμα σκέψης. Τα αριθμητικά παραδείγματα είναι υποθετικά.

Τι σημαίνει «η προηγούμενη απόδοση δεν εγγυάται μελλοντικά αποτελέσματα»;

Σημαίνει ότι ένα αποτέλεσμα που έχει ήδη γίνει δεν δίνει δικαίωμα σε αντίστοιχο αποτέλεσμα στο μέλλον. Οι συνθήκες αλλάζουν, και αυτό που δούλεψε σε μια περίοδο μπορεί να μη δουλέψει σε άλλη.

Η FINRA το λέει ξεκάθαρα για τα αμοιβαία κεφάλαια: οι προηγούμενες αποδόσεις δεν προβλέπουν απαραίτητα τις μελλοντικές (στο πρωτότυπο: «past returns don’t necessarily predict future returns»). Η FCA προσθέτει ότι η αξία των επενδύσεων μπορεί να πέσει όπως και να ανέβει, και ότι όσο υψηλότερη η πιθανή απόδοση, τόσο υψηλότερος ο κίνδυνος να χάσεις χρήματα.

Γιατί οι διαφημίσεις έχουν αυτή την προειδοποίηση;

Επειδή ένα ωραίο νούμερο του παρελθόντος πείθει εύκολα. Στους κανόνες της FCA για επιχειρήσεις στη Βρετανία (COBS 4.5A), μια επικοινωνία που αναφέρει προηγούμενη απόδοση πρέπει να έχει εμφανή προειδοποίηση. Η προειδοποίηση λέει δύο πράγματα: ότι τα στοιχεία αφορούν το παρελθόν και ότι η προηγούμενη απόδοση δεν είναι αξιόπιστη ένδειξη για τα μελλοντικά αποτελέσματα.

Υπάρχει και δεύτερος κανόνας, πιο διακριτικός. Η προηγούμενη απόδοση δεν πρέπει να είναι το πιο εμφανές στοιχείο της διαφήμισης. Με απλά λόγια, δεν επιτρέπεται το μεγάλο νούμερο να καλύπτει όλα τα υπόλοιπα.

Αυτό το σύστημα δεν υπάρχει επειδή οι αριθμοί είναι ψεύτικοι. Υπάρχει επειδή ακόμη και οι αληθινοί αριθμοί δημιουργούν προσδοκίες. Αν σε πιάνει η αίσθηση ότι «χάνεις το τρένο» όταν βλέπεις ένα γράφημα που ανεβαίνει, δες το άρθρο για το FOMO.

Πώς διαβάζω τα στοιχεία απόδοσης σε μια διαφήμιση;

Οι κανόνες της FCA δείχνουν τι να ψάξεις. Έλεγξε τρία πράγματα.

Την περίοδο αναφοράς. Για τα προϊόντα που καλύπτει το COBS 4.5A, τα στοιχεία αφορούν τα προηγούμενα πέντε χρόνια, ή όσο υπάρχει το προϊόν αν είναι λιγότερο. Δίνονται σε πλήρεις περιόδους δώδεκα μηνών. Αυτά είναι σταθεροί κανόνες παρουσίασης, όχι δεδομένα αγοράς. Η λογική τους είναι ότι δεν μπορεί κάποιος να διαλέγει το κομμάτι της ιστορίας που τον συμφέρει. Αν η διαφήμιση δείχνει μόνο μια εξαιρετική χρονιά ή μια περίοδο που ξεκινά από πολύ χαμηλό σημείο, κάτι λείπει.

Την πηγή. Ψάξε να δεις ποια είναι ακριβώς η περίοδος και από πού προέρχονται τα στοιχεία. Αν δεν τα βρίσκεις, δεν μπορείς να τα ελέγξεις.

Τα κόστη. Οι αντίστοιχοι κανόνες της FCA για προϊόντα εκτός MiFID (COBS 4.6) ζητούν, όταν η απόδοση δίνεται πριν από τα κόστη (μικτή), να γνωστοποιείται η επίδραση των προμηθειών και των χρεώσεων. Ένα νούμερο πριν από τα κόστη είναι διαφορετικό από αυτό που καταλήγει στην τσέπη σου. Για ένα παράδειγμα κόστους που δεν φαίνεται εύκολα, δες το άρθρο για το spread.

Αν κάτι ανεβαίνει χρόνια, δεν είναι πιο ασφαλές;

Όχι απαραίτητα. Ένα μακρύ ανοδικό ιστορικό δείχνει ότι η επένδυση πέρασε καλά μέχρι τώρα. Δεν δείχνει ότι κινδυνεύει λιγότερο στο εξής.

Το ίδιο ισχύει για την επένδυση με ορμή (momentum), δηλαδή την προσέγγιση που ακολουθεί αυτά που ανεβαίνουν τελευταία. Η FINRA, στη σελίδα της για το momentum, υπενθυμίζει ότι η προηγούμενη απόδοση δεν εγγυάται μελλοντικές αποδόσεις και ότι η προσέγγιση μπορεί να είναι πολύ ριψοκίνδυνη. Η σελίδα αφορά το momentum και μόνο, οπότε δεν τη γενικεύουμε.

Υπάρχει και μια μαθηματική λεπτομέρεια, που δείχνει γιατί ένα μεγάλο ποσοστό ξεγελά.

Υποθετικό παράδειγμα. Ένα προϊόν δείχνει «απόδοση 100%» σε μια περίοδο. Βάζεις 100 €, και γίνονται 200 €. Στη συνέχεια πέφτει 50%. Τα 200 € γίνονται 100 €. Δεν είσαι στο +100%, είσαι εκεί που ξεκίνησες. Η διαφήμιση της πρώτης περιόδου ήταν αληθινή, αλλά το συνολικό αποτέλεσμα όχι.

Τι είναι η προσομοιωμένη (simulated) απόδοση;

Είναι απόδοση που δεν προκύπτει από πραγματικά χρήματα σε πραγματική αγορά, αλλά από υπολογισμό: πώς θα είχε πάει ένα προϊόν ή μια στρατηγική αν υπήρχε τότε. Στο COBS 4.5A, η προσομοιωμένη απόδοση χρειάζεται δική της προειδοποίηση, επιπλέον της γενικής.

Ο πιο γνωστός τρόπος να παραχθεί είναι το backtest, δηλαδή ο έλεγχος μιας στρατηγικής σε ιστορικά δεδομένα. Η αδυναμία του είναι ότι τα δεδομένα τα βλέπεις εκ των υστέρων.

Υποθετικό παράδειγμα. Δοκιμάζεις 1.000 διαφορετικές στρατηγικές σε ιστορικά δεδομένα των τελευταίων πέντε ετών. Κάποιες θα βγουν εντυπωσιακές, ακόμη και αν όλες είναι τυχαίες. Αν παρουσιάσεις μόνο τις νικήτριες, φαίνονται ικανότητα, αλλά είναι τύχη που επιλέχθηκε εκ των υστέρων. Δεν ξέρεις αν θα δουλέψουν και στο επόμενο διάστημα.

Μία από τις αρχές με τις οποίες ο Ιάσονας περιγράφει τον τρόπο σκέψης του ταιριάζει εδώ: «Ένα μοντέλο που εξηγεί τέλεια το παρελθόν δεν λέει απαραίτητα τίποτα για το μέλλον.» Ένα μοντέλο που ταιριάζει υπερβολικά καλά στο παρελθόν μπορεί να έχει απλώς «απομνημονεύσει» τον θόρυβο. Για το πώς η κατανομή σε πολλές επενδύσεις αλλάζει το ρίσκο, χωρίς να υπόσχεται κέρδος, δες το άρθρο για τη διασπορά.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Διάβασε πρώτα την προειδοποίηση. Αν η διαφήμιση δεν έχει καμία, ή την κρύβει σε μικρά γράμματα, σημείωσέ το ως κόκκινη σημαία.
• Ψάξε περίοδο και πηγή. Αν δεν φαίνεται από πότε μέχρι πότε είναι τα στοιχεία και ποιος τα παρέχει, δεν μπορείς να τα ελέγξεις.
• Ψάξε τα κόστη. Ρώτα τι απόδοση μένει αφού αφαιρεθούν προμήθειες και χρεώσεις.
• Ξεχώρισε το αληθινό αποτέλεσμα από την προσομοίωση. Αν το νούμερο προέρχεται από backtest, είναι ιστορία που φτιάχτηκε εκ των υστέρων.
• Κράτα το ρίσκο στο κέντρο. Η FCA προειδοποιεί να προσέχεις επενδύσεις που υπόσχονται υψηλές αποδόσεις, ειδικά αν δεν καταλαβαίνεις πλήρως τους κινδύνους. Όσο υψηλότερη η πιθανή απόδοση, τόσο υψηλότερο το ρίσκο να χάσεις χρήματα.